ERZURUM ŞİİRLERİ   * Bu sayfa, şair adlarına göre alfabetik olarak düzenlenmiştir.             Erzurum                         (Salim AKÇA'ya) Erzurum'un dağı duman gönlü hoş, Seherlerde öter türlü çeşit kuş, Yazı azdır tatlı serin olur kış, Dua almış velilerden Erzurum, Serhat şehir şehitlerle doludur, Doğu illerinin bir tek gülüdür, Hafızlar kuran okuyor camii doludur, Binbir hatim okutuyor Erzurum, Ramazanı güzel her gün vaazlar, Vaaz coşmuş yaş döküyor hep gözler, Bir ok gibi tesir eder o sözler, Alimi çok dervişi bol Erzurum, Manevi bir nazar vardır özünde, Kışı soğuk sefa vardır yazında, Abdurrahman Gazi yatar yüzünde, Velilerin durağıdır Erzurum, Palandöken Dumlu Baba çevresi, Yüreğinde vardır düşman yaresi, Türkiye'nin kilit nokta kalası, Dağı taşı dolu asker Erzurum, Ismarladım beni yazla kışına, Gezme kardeş bu kem terin peşine, Okudum destanın baksan yaşıma, Gözüm ağlar gönül ağlar Erzurum, Meftuni'den teşekkürler Salim'e Sadık dostum vakıf olur halime, Size karşı söz bilemem kelime, İşte böyle dostum vardır Erzurum   Abdullah Odabaş / Meftunî       Erzurum da Bile Sen   Oltu çayı kızıl akıyor yine Senden gidiyorum yar bilmiyorsun Burası Erzurum yazında bile Dağlarına yağar kar bilmiyorsun Bulanık gururum şimdi paklaştı Omuzlarım çöktü,saçlar aklaştı Senden uzaklaştım ölüm yaklaştı Gel artık zamanım dar bilmiyorsun İçimde sensizlik bir volkan olmuş Yanmak için ateş gerekmiyormuş Bir kere aşık ol o yetiyormuş Sensizken yüreğim har bilmiyorsun Güneşim kayboldu,hadi sende bat Kalbim delik deşik birde sen kanat Ardından ağlayan ayvaya inat Benim o hep gülen nar bilmiyorsun Çile olmamalı senin sanatın Ey bütün insanlık vurun kanatın Bana merhem senin elin kanadın Kapanmıyor yaram sar bilmiyorsun İçimde dünyalar savaştı durdu En son batı yanım doğuyu vurdu Beynim şah,gözlerim kör sultan oldu Yüreğim ortada çar bilmiyorsun Bu kaçış kadere bile ters olur Bu gidişten belki gönlüm ders alır Bir gün acın biter bende hırs kalır O gün bana güler zar bilmiyorsun Ağlarken hep seni güldüren bendim Bir sızın oldu mu dindiren bendim Senin için beni öldüren bendim İçimde bir umut var bilmiyorsun Eğer ecel gelmez döner gelirsen Eskisi gibiysen hala benimsen Erzurum'a bahar olur sinersen Burada oynanır bar bilmiyorsun   Abdülkadir Karaca   Erzurum'da Bir Çayhane Günlüğü   Külrengi, kırımızı ve sarı bir fırça Gezinmiş gibidir; şimdi Erzurum Çarşısı; pazarı, çayhaneleri... Velhasıl sonbahar.. arkasında kar! Yüreklerde çarpan, bir titrek hüzün Ufuklara dalan gözlerde sevinç Çaylara bulaşmış, bir avuç efkar! .. Söylemesi ayıp, bir köşesinde Her yüreğin; bir bilinmez sevda var.. Vilayete bakan çayhanede gün Nerdeyse gençlerin elinde tutsak Fikrin kırbacıyla dövülüp durur: '..Niye müçtehit az, halbuki herkes Hak bilir, yanılır… doğruyu bulur! .” Çayı yudumlayan aksakallı can Fikrin kırbacını sarar eline.. Gün'ü okşar, sarar, bağrına basar.. Gözleriyle toplar genç yürekleri Bir buse kondurur titreyen An’a.. Bir çift söz mü, karanfil mi? ..bilinmez Hediye ettiği, akla izan'a.. 'Kanatlarda akan havayla uçmak Bil ki kartalda da sinekte de var! Ama bir sinekten bir kartala yol Fezayı kat eden uzaklık kadar..” Ufuklara dalan gözlerde sevinç.. Çaylara bulaşmış bir avuç efkâr! ..   Bir Sevda Ki   Şükrüne bin secdedir, Yarabbi; Erzurum’un Bir bahar havasında, yeşil-beyaz halısı.. Kar ve çiçek yan yana; işte, ölüm ve hayat! .. Ve gariptir, hepsinin topraktır sevdalısı...   Ahmet Tevfik Ozan   Erzurum   Dağında erimez karların gördüm Nice mert yiğit erlerin gördüm Depreşti yine sana hasretim Gözüm açtım Erzurum seni gördüm. Abdurrahman Gazi'de okunur ezan Sazının teline dokunur ozan Azizye'de durduruldu ermeni kızan Erzurum'dur kurtuluş destanı yazan. Hasretin bağrımı yaktı kul eyledi Dadaşlar Hakka yol eyledi Abdurrahman Gazi, İbrahim Hakkı niceleri Güzel Erzurum'a hal eyledi. İlim kokar Çifte Minareli Medresen Üç Kümbetler, Rüstem Paşa bedesten Tarih yatar toprağında taşında İçtin mi suyunu Kırk Çeşmenin başında. Unuttum sanma Yakudiye seni Lala Paşa,Ulu Cami cezbeder beni Kalen Erzurum'un orta yeri Özledim Erzurum özledim seni. Alaaddin Taşkın   ERZURUM'DAN ÖZETLER Bu gün kurtuluş ,günü, Hepimiz ettik bayram, Şu cesur Dadaşlara, Dünya kalmıştır hayran. Yediden yetmişine, Düşmana göğüs gerdi, Namus ve vatan için, Nice şehitler verdi. Şaşırtmıştı düşmanı, Cesur Nene Hatunlar, Nacak tırpanla vurdu, Genç ihtiyar kadınlar: Cesurdur şu dadaşlar, İçtiği suyundandır, Kadın erkeği cesur, Türklüğün soyundandır. Koca Palandökenler, Gözetliyor vatanı, Eteklerine akmış Nice şehitler kanı. Gözü yıldı düşmanın, Bu cesur dadaşlardan, Kaçtı imdat istedi, Gökte uçan kuşlardan Eksik olmasın Dadaş, Palandökenin kan, Savaş harp oyunudur, İşte meydanda Erzurum barı. KAHRAMAN ERZURUM Bu gün kurtuluş günü, Her Türk bu günü bekler, Erzurum'dan vereyim Size kısa özetler. Helal olsun Erzurum, Sana verilen emek, Atomu işittiniz. Atom Erzurum demek.. Aşılmaz bir kaledir, Şu dadaşla Erzurum, Erzurum yaşadıkça Tanrı vermiyecek zülüm . Moskoflar hala tutar O günkü kara yası, Buna şahittir elbet Erzurum tabyası.. Yırtmıştır Türk süngüsü Makinalı ağları, Dile gelse konuşsa Palan döken dağları.. Çiğnemiş dadaş, geçmiş Sivastopolla Batum, Doksanüç fatihidir Kahraman NENE HATUN. Ali Temelli diyor Sana ermez kelamlar, Getirdik Sürmene'den Size sevgi, selamlar.. Dünya tarihleri de Hep Türkün hayranı, Hepimize kutlu olsun Bu kurtuluş bayramı..  Ali TEMELLİ (SÜRMENELİ HALK ŞAİRİ)   Dadaşın Türküsü   Bir türkü söyle bana, Şu dadaş ellerinden. Dadaş misali sert Dadaş misali mert olsun. Çınlasın kulaklarda, Yüz değil bin yıl sonra Öyle yürekten söyle ki, Duymayan namert olsun… Bir türkü söyle bana, Şu karlı dağların doruğunda, Kırmızı gülün demet demet olduğu Yayla yolunda… Dinlesin Palan seni, Coşsun Aras sesinle, Erisin buz tutan yürekler, Senin “Mükerrem” nefesinle. Halen daha göç göç olur yollar, Humakuşu yine uçar başımda. Ve halen daha ayakları yan basar Sarhoşluk var dadaşımda. Güzeller bezenmiş toya giderler, Öyle bir güzellik ki akan su durur, Dadaşımın yüzünde keskin hançerler, Yiğitlik mührünü tarihe vurur.   Alp Aydın   PAZARYOLUM Ey ana kucağı, ey Pazaryolu Benliğini saran fistan gibisin Zevk verir her yanın bereket dolu Gönülden gönüle destan gibisin Çoruh akar gider, serpilir suyu Sen ona nisbetle, umman gibisin Bıraktım gafleti, attım uykuyu Kör geceme kandil, çıra gibisin Anonim   OLTU TAŞI   Mücevherinin deterinde Sayılıyor oltu taşı Küpe tesbihi her yana Yayılıyor oltu taşı Dutlu Güllüceden gelir İmalatcı onu alır Pipo agızlık ondan olur Oyuluyor oltu taşı Camii yapmış gelip görsez Sanatkara deyer versez Vitirinde sazı sorsaz Diyoliyor oltu taşı Paha yok hükam taşına Bak kolyanın nakışına Eldeki yüzük kaşına Koyuluyor oltu taşı Hepsi oltu iş hanında Merkez camisi yanında PERVANİNİN destanında Duyuluyor oltu taşı   AŞIK FEYZULLAH PERVANİ   Bir Han Köşesinde Kalmışım Hasta   Bir han köşesinde kalmışım hasta Gözlerim kapalı kulağım seste Kendim gurbet ilde gönlüm heveste Gelme ecel gelme üç gün ara ver Al benim sevdamı götür yare ver Erzurum dağları duman dildedir Başım yastıktadır gözüm yoldadır Aslı hayın yardır adam daldadır Gelme ecel gelme üç gün ara ver Al benim sevdamı götür yare ver Erzurum dağları kardır geçilmez Gizli sırlar her adama açılmaz Ayrılık şerbeti zehir içilmez Gelme ecel gelme üç gün ara ver Al benim sevdamı götür yare ver Felek sen mi kaldın bana gülecek Akıttın göz yaşım kimler silecek Kerem'e dediler Aslı'n gelecek Gelme ecel gelme üç gün ara ver Al benim sevdamı götür yare ver   Aşık Kerem   ERZURUM’UN KURTULUŞU   Vatanım, meskenim Erzurum İli, Sizi tamir eden ellere kurban. Mutlaka emretmiş büyükler dili, Onların gezdiği yollara kurban.   Etrafın hisardır, dört kapın vardır, Düşmanın sokmazsın, bu sana ardır, Bilirim yardımcın Perverdigardır, Süngünle hücum et, kollara kurban.   Palandöken, Dumlu etrafın almış, Kahraman dadaşın düşmana dalmış, Bu yurdun onlardan hediye kalmış, Vatana can veren kullara kurban.   On iki Mart günü düşmanı sürdük, Her yerde kavuştuk, leşini serdik, Biz bir ateş, o kar, onu erittik, Boğarak götüren sellere kurban.   Ölürüm ben vermem yurdumu her an, Göğsümüz kabarmış, doludur iman, Sererim düşmanı, her yer olur kan, Gözümü çıkaran millere kurban.   Şark ili miftahı, kilidi sensin, Kahraman Mehmetçik senle güvensin, Biz senin evladın, sen bir ninesin, Başında ağarmış kıllara kurban.   Püryana bir nüsha yazın, gönderin, Yalnız kalmışım, gitsin kederim, Orada sakindir peder, maderim, Hısım akrabaya, ellere kurban.   Aşık Mansur   Kaynak : Saim SAKAOĞLU; Doğu Anadolu’daki Mezalimin Aşık Edebiyatına Yansıması;                 Türk Kültürü Dergisi; Kasım 1996; Sayı : 403; s. 682-683   HASANKALE'NİN Muhteşem Kalesi göğe ser çekmiş Çelikten her yanı Hasankale'nin Etrafında yüce dağlar set çekmiş Kudretten planı Hasankale'nin İç Kale'de bülbülleri ötüşür Ovasında türlü mahsul yetişir Çiçek, çimen birbirine karışır Hoş kokar Gülşanı Hasankale'nin Güneyinde Kıble Dağı yükselir Batısında Karga pazarı gelir Kuzeyinde Hasan Dağı yükselir Pasinler tabanı Hasankale'nin Bahçeler yeşillik, tertemiz hava Övmüş halk eylemiş Hazreti Mevla Kaplıcaları var, her derde deva Suyunda Lokman'ı Hasankale'nin. Her yerde tanınır güreşten yana Sahne olmuş nice çok pehlivana Her yaz güreş başlar bütün her yana Açıktır meydanı Hasankale'nin Türkiye'de şampiyondu bir zaman Çok pehlivan yola vurdu o meydan Ethem, Bahşi, Mevlit, Muhis Pehlivan Geçmişte arslanı Hasankale'nin Şehit mezarıdır yeşilyamaçlar Yapmış nice muhabere savaşlar Osmanlı Devleti oradan başlar Tarihte var şanı Hasankale'nin Büyük Efe Muhammed Lütfi'si var Tanınmış evliya, üleması var Dünya tarihinde hülasası var Öyküsü destanı Hasankale'nin Ezelden meşhurdur bülbülü şaki Şakir'in mescidi Zakir'e saki Büyük Mütefekkir İBRAHİM HAKKI Payidar Sultanı Hasankale'nin Güzelim sedası turnanın teli Aşkın rüzigarı, Aşık'ın seli Bülbülü öğretmen Faruk KALELİ Müzikte şöleni Hasankale'nin Aşık ruhlu yoktur insanı gibi Koca Şair NEF'Î destanı gibi Yetişmiş bağrına GÜLHANİ gibi Nice aşikanı Hasankale'nin   KALE SENSİN Layıkın var methedeyim Kale senin Baştan başa seyran ettim her yanın Kale senin Minareler ser çekmiştir hâfızlar ezan okur Her camide hoş okunur Kur'anın kale senin Evliyalar dolaşmıştır yolların isbat eder Şeyh meşaik doludur illerin isbat eder Misafirperveri gördüm güllerin isbat eder Hakkı İbrahim Hazreti sultanın Kale senin Şifalı suların vardır derman olur yaraya Bir kalem var Zakir Şakir ayak bastı oraya Her bir yerden gelen şair şiir yazdı buraya Çobanoğlu'ndan yadigar destanın Kale senin Aşık Murat Çobanoğlu   Erzurum Methiyesi Sana canım kurban Dadaş diyarı, Açıktır er meydanın Erzurum Senin namın dağılmıştır dünyaya, Şerefin, şöhretin, şanın Erzurum. Yüce Palandöken almış yanını, Herkes görmek ister aç arslanını. Ilıca'da fabrikanın dumanı, Önünde kalkandır Kanın Erzurum. Gören var mı Erzurum'un dengini? Dağlar kanımızdan almış rengini, Yâd edelim doksan üçün cengini, MoskofJarı boğdu kanın Erzurum. Nene Hatun satır ile kavgada, Tekbir nidaları döner havada. Kan leşi kaldırdı Aziziye'de, Şimdi belli bir nişanın Erzurum. Dadaşları müpteladır savaşa, Düşmanın bağrını yakar ateşe, Hücum emri verdi, ol Muhtar Paşa, Dili polat kumandanın Erzurum. Bütün dünya seni görmek arzular, Kan, ile yuğrulmuş, dağlar, yazılar. Vatan için cenge girer gaziler, Nurda yatar şehidanın Erzurum. Dadaşların göğsü zincir, gümüştür, Eli kanlı kılıç, yumruğu taştır. Gözü şimşek, damarları ateştir. Meşhur olur kahramanın Erzurum. Alimlerin uygun ilmi Arapça, Müminlerin, camide döner mihraba, Abdürrahman Gazi, Nur Habip Baba, Yatağısın evliyanın Erzurum. Senin vasfın eder Erbabı diller, Sende sürur duyar gamlı gönüller, Yazın yaylalara çıkar güzeller, Huri soylu nevcivanın Erzurum. İlahi, dilerim senden niyazı, Keremler kânısın, kabul et nazı, Gösterme yurduma istila yüzü, Serhaddıdır Türkiye'nin Erzurum. Tanrı bu devranın etsin berkarar, Dadaşlar beldesi bu eşsiz diyar, Ben gitsem dünyadan kalsın yadigâr, Ruhani'den bu destanın Erzurum.  Aşık Ruhani   VURGUNUM Ne güzel toplantı, ne güzel alem Pasinler'in seyranına vurgunu Çekilir Ezanlar okunur kelam Hem bayramı kurbanına vurgunum. Sorsan bile dile gelir hem toprağı hem taşı Erenlerin sofra açmış gözden dökmüşler yaşı Akkoyunlu Uzun Hasan sende yapmış savaşı Neşe ile alkışlanan başramına vurgunum Alyanoğlu kadar çekip asla düşme sen yasa Şakir Zakir Hakkı Sultan ellerinde bak asa Destanım Kulüp Başkanı hem Hocamız Halis'e Böyle gelip böyle geçen devranına vurgunum. Aşık Rüstem Alyansoğlu-Selim Kars   HASANKALESİ Ben aşıkım seni gördüm şad oldum Yazdım bu destanı HASANKALESİ İçime aşk doğdu hem abad oldum. Bahşettim ünvanı HASANKALESİ Asla tükenir mi aşıkın derdi Şairler üstadı Nef'inin yurdu Hakkı Sultan sende divanlar kurdu Erenler meydanı HASANKALESİ Seyrangâhtır her tarafı sefadır Halkın halim suyun derde devadır. Çermiklerin hastalara şifadır Dertlerin Dermanı HASANKALESİ Ozan Şeref destan söyler merdinden İyilik gördüm toplumundan ferdinden Çıldır'dan selamlar Şenlik yurdundan Kaleler sultanı HASANKALESİ Ozan Şeref Taşlıova-Natuki (Kars-Çıldır-Gülyüzü)   BAKİDİR İSLAM’IN ŞEREFİ ŞANI    Bakidir İslam’ın şerefi şanı, Asi olma böyle hannas Ermeni. Hiç kalmaz yanında Türkler’in kanı, Alır, koymaz sende kısas Ermeni.   Rus yerine geçtin vurdun darbeler, Başımıza neler getirdin neler, Ordumuz gelince ettin tövbeler, Şimdi azdın, yok mu Asvas Ermeni.   Kahbe İngiliz’e sen bel bağladın, Kars Eli’ni oda yaktın, dağladın, Kış günü köylere topu bağladın, Kırdın çoluk çocuk hep nas Ermeni.   Boş buldun meydanı “ Arslanım” dersin, Silahsız İslam’ı talar da yersin, Mevlam tez günlerde belanı versin, İçersin ağuyu tas tas Ermeni.   Türk’ün namı aziz, duası Halil, Bunu bilmeyenler olur har, zelil, Sana olmuş vahşi Taşnaklar delil, Çürüktür temelin, esas Ermeni.   Kars, Zarşat, Şüregel öksüzdür sanma, Azgın keşişlerin sözüne kanma, Erzurum, Erzingan adını anma, Eyleme beğliğe havas Ermeni.   İtikadın bozma, bak Yaradan’a, Fırsat böyle kalmaz, döner zamane, Düşersin ayağa, deste, damana, O zaman et sonun kıyas Ermeni.   Erzurum Pasin’da bekliyor ordu, Emir çıkar, gelir kurtarır yurdu, Sefil der atarız veremi, derdi Yakında oluruz halas Ermeni.   Aşık Sefil   Kaynak : Saim SAKAOĞLU; Doğu Anadolu’daki Mezalimin Aşık Edebiyatına Yansıması;                 Türk Kültürü Dergisi; Kasım 1996; Sayı : 403; s. 679-670.   DADAŞ EMİCE Çevirmiş yüzüme dökük yüzünü Bakıyor derinden dadaş emice Alev alev yüreğinin közünü Yakıyor derinden dadaş emice. Yaşı yetmiş işi bitmiş demişler Malın mülkün satıp savıp yemişler Ne altını kalmış ne de gümüşler Çıkarmış elinden dadaş emice Koroğlunu koymuş çok erken gora İçini yakıyor bir derin yara Bakmak için yapmış oğullar sıra Çekiyor gelinden dadaş emice Dadaş emi gavurboğan yiğidi Bir zamanlar ağa idi beğ idi Şimdi alır namertlerden öğüdü Doğrulmaz belinden dadaş emice Hasta olsa doktor ilaç bulamaz Dizleri sızılar çare bilemez Canı dolma çeker kıyma bulamaz Ah eder derinden dadaş emice Felek muhtaç etmiş bir kez namerde İnmiş gözlerine kapkara perde Nerde eski dadaş bu dadaş nerde Kahrolur zorundan dadaş emice Dayanağı yalnız bir kırık baston Yaslan kuru dala yaslan ha yaslan Görmemiş bir vefa kardaştan dosttan Söylemez arından dadaş emice Her evinde bu ilin bir dadaş vardır Emimin hanesi kabirden dardır Her seher ağlayan TOKMAKÇIM odur Ses umup yarandan dadaş emice !  Aşık Tokmakcı   ERZURUM Aşıklar Diyarı Erzurum ili, Emrah'ın aşından tadanlar bilir. Cennet Pınarı'nın zemzem suları, Katre katre suyun yudanlar bilir. Palandöken erken alır güneşi, Kükrer yiğitleri, coşar dadaşı, Çiçekli,çimenli Dumlu'nun başı, Çekip yaylasına gidenler bilir. Veysel der dağları yiğitler bekler. Şehitler karnında açar çiçekler. Yeryüzünde olan her türlü renkler. Saf boyasın tespit edenler bilir. ERZURUM  DUMLU DAĞI'NA    Sordum Erzurum’un Dumlu dağına, Niçin akar gözlerinin yaşları? Palandöken denen dert ortağına, Niçin akar gözlerinin yaşları?   Ben Dumlu Dağıyım, içim sızlar, Benim için çok savaştı gaziler, Gelinler dul kaldı, yetim kuzular, Durmaz akar gözlerimin yaşları.   Silip gözyaşların kurutmadın mı? Ölen şehitlere yas tutmadın mı ? Harb-i umumiyi unutmadın mı ? Niçin akar gözlerinin yaşları?   Karışır gözyaşım Fırat’a, Şat’a, Nehir olur gider, iner Bağdat’a, Basra körfezinde erer murada, Durmaz akar gözlerimin yaşları.   Bunca şehitlerin mezarı hani? Nic oldu uğrunda dökülen kanı? Göster nişanını, teskin et beni, Niçin akar gözlerinin yaşları?   Şehitler kanından güller, çiçekler, Her yıl açmak için mayısı bekler, Kokusundan mest oluptur melekler, Durmaz akar gözlerimin yaşları.   Erzurum’dan akar Cennet pınarı, Palandöken gülmez, nedir efkarı? Kalkmaz mı başının dumanı karı? Niçin akar gözlerinin yaşları?   Ben Palandöken’in, hem de gaziyim, Kalem verin dertlerimi yazayım, Çalar, ağlar aşıkların sazıyım, Durmaz akar gözlerimin yaşları.   Ben bir TÜRK oğluyum, VEYSEL’dir adım, Korkmaz, yılmaz, ulu TÜRK’tür ecdadım, Ne yazık ki yurt uğrunda ölmedim Durmaz akar gözlerimin yaşları.   Aşık Veysel ŞATIROĞLU    Kaynak : Saim SAKAOĞLU; Doğu Anadolu’daki Mezalimin Aşık Edebiyatına Yansıması;                 Türk Kültürü Dergisi; Kasım 1996; Sayı : 403; s. 681-682.   ERZURUM OY, VATANIM OY Bilmem kadir mevlam bize ne oldu? Esti bir rüzgar, rengimiz soldu. Yeşil sulu göller, sunasız kaldı. Köşkü viran olan Erzurum oy oy... Hanelerden siyah duman çıkıyor. Otlar yanıp insan eti kokuyor. Derelerden şehit kanı akıyor. Çevresi kan olan Erzurum oy oy... Arabam sürüldü bağlar ardına, Yavrum ağlar, vatanımın derdine, Kükresin Mehmedim, gelsin yardıma. Hali yaman olan Erzurum oy oy Reyhaniyim, yaralandım yaslandım. Evim yandı, bu kayaya yaslandım. Vatan gitmiş imdat diye seslendim. Bu gün öksüz kalan Erzurum oy oy...   Koşma   Geldi geçti bir Reyhani, Gören olmaz Erzurum'da. Kara taştaki mercanı, Kıran olmaz Erzurum'da. Can emanet veren alır. Ecel görünmezken gelir Mezarım gurbette kalır Soran olmaz Erzurum'da. Erbab-ı mana çarkına Gör kemali aşk arkına Emrahlar geçer, farkına Varan olmaz Erzurum'da. Mezar olur beden beden Sesleri gelmiyor neden Mâna derken onikiden, Vuran olmaz Erzurum'da. Havada yumurtlar huma, Kim der vebali boynuma Sazcı derler tabutuma, Giren olmaz Erzurum'da Abide yaptılar kimi, Reyhani dinle vasfımı Benim ise mazarımı Ören olmaz Erzurum'da.   Aşık Yaşar Reyhani   ERZURUM’A GAZEL Nevcivanı nazperver bir mekândır Erzurum, Didei uşşaka kuhli isfahandır Erzurum. Şirpeyma hibler destin gezer peymanesi, Bir mücessem şehri işret-aşiyandır Erzurum, Anda çok Servi Revanlı, Ardahanlı huplar, Kandihar güftar ile sükkerfeşandır Erzurum, Nazenin şirandır, amma ki şiri azdır Tıfl-ı aşka daisi az müşfikandır Erzurum! Bay eder yoksulları sermaye ile serma ile, Berfü baranı belayı Asumandır Erzurum. Lik yoktur, ehli dil gelse severler beldedir, Bazı ehli şevka darı imtihandır Erzurum. Anda bir zat var ederse fahrı anında eylesün, O şerefle Zihniya duri cihandır Erzurum. Bayburtlu ZİHNİ   Erzurum Dağları Kar İle Duman   Bir bant dinliyorum yüreğim yanık, Bir bant dinliyorum dünyam bulanık. Radyom neden böyle davul zurnalık? “Erzurum dağları kar ile duman Yüreğimi aldı dert ile verem.' Gazi Palandöken bu muydu düşüm? Beynimi karnında taşıyor başım, Kutsal toprağıma düştü, DADAŞım. “Sizde bulunmaz mı bir kurşunkalem Yazam arzuhalim, yare gönderem.' Genci ihtiyarı kucak kucağa, Analar bebeler girdi toprağa, Taş, toprak yığarak üçbin ocağa, “Erzurum dağına kara giderim Ayvayı bırakıp nara giderim.' Dilim tutuk değil, soramıyorum, Ben benim yaramı saramıyorum, Bu nasıl kâbus ki yoramıyorum? 'Bu yerin güzeli vefalı değil, Vefası bulunan yara giderim.” 1983 Bedihi Kazım Nasuhbeyoğlu   ERZURUM'DA YAZ AKŞAMI İki mevsim iç içe, bir gözde iki bakış; Yaz eteklerde kaldı, göründü başlarda kış; Tepelerde eflatun, mor, al bir kar başladı; Tepeler omuz omuza bir ağır bar başladı. Ağır aksak, belirsiz, bir ileri- bir geri. Arıyorlar neşeği, eziyorlar kederi. Bulut bayraklarını geriyor ufka zafer. Minareler oynayıp, kubbeleri dövseler, Kerpiçler yer verecek ürperip devrilecek, Oynatacak her mezar taşını bir zemberek, Hayat silkip atacak şu ölüm denen yası Ve raksa kalkacaktır Aziziye Tabyası... Tarihin sinesinde yatmış, uzanmış şehir, Temur Ağa Barı'nın uzun vakfesindedir. iki davul gümbürtüsü onu yerden olacak Dikliğine dik bağlar bile hayran kalacak! Kalk Dumlu'dan aş artık, kalk Kop'a doğru şahlan Ey kapaklanmış yatan toprak renkli küheylan. Kimse bilmez durgunluk hızlanışa alamet Bekleme kıyameti,malul gazi, kıyam et! Toprak kümelerine baktıkça ey Erzurum; Topraktan yoğrulan ilk ceddini anıyorum. Bil ki, ilmi irfanı garpli olan bu başın; Kanı bir Dadaşındır,yüreği bir Dadaşın. Tek devadır bu yanan anlıma Kop'taki kar Hislerim sürü sürü Pasin Ovasındalar.   ERZURUM Minareler oynayıp kubbeler dursalar, Kerpiçler yer verecek ürperip devrilecek, Oynatacak her mezar taşını bir zemberek, Hayat silkip atacak şu ölüm denen yası, Ve raksa kalkacaktır Aziziye Tabyası. Renkten merdivenlerle, tarhlarla Palandöken, Bir mücessem tılsım, Allah'a doğru çeken Bütün tarih boyunca ayakta duran şehir, Temirağa Barı'nın uzun vakfesindedir. İlk davul gümbürtüsü onu yerden alacak, Dikliğine dik dağlar bile hayran kalacak. Kalk (Dumlu'dan) aş artık, kalk Kop'a doğru şahlan, Ey kapaklanmış yatan toprak renkli küheylan. Bilmezler bu durgunluğu, hızlanışa alamet, Bekleme kıyameti, malûl gazi kıyam et. Toprak kümelerine baktıkça ey Erzurum Topraktan yoğrulan ilk ceddimi anıyorum. Belki ilmi, irfanı garplı olan bu başın, Kanı bir Dadaşındır, yüreği bir Dadaşın. Tek devadır bu yanan alnıma Kop'taki kar, Hislerim sürü sürü Pasin Ovası'ndalar.   Behçet Kemal Çağlar   ERZURUM TABYALARINDAN   Bir şimşek çakıyor, yine bir şimşek Çakıyor Erzurum Tabyalarından! Dizilmiş Nâmeler, Nineler tek tek Bakıyor Erzurum Tabyalarından Yediden yetmişe tek vücut, tek can; Erzurum bir sevda, Erzurum vatan! Taptaze bir yara gibi hep o kan, Akıyor Erzurum Tabyalarından Bu sevda bir sel ki teşnedir kine, Bir kez kabardı mı sığmaz bendine.. Bu sevda yıllardır bizi kendine Çekiyor Erzurum Tabyalarından Ahmet Muhtar Paşa’m, al bizi yürüt! Küffarın kökünü yeniden kurut! Dün bugün misali hâlâ kan barut, Kokuyor Erzurum Tabyalarından Dadaşıma artık, ha ateş ha kar, Burada savaşın adı “Kanlı bar” Ovaya sis değil mücahit ruhlar Çöküyor Erzurum Tabyalarından Gökler alev alev yer bayrak bayrak Ya şu ufuklara, şu dağlara bak Bu gece dünyaya başka bir şafak Söküyor Erzurum Tabyalarından Bekir Sıtkı’m şaşma nice bir tarih! Gündüzü bir tarih gece bir tarih; Destanı sen değil koca bir tarih Okuyor Erzurum Tabyalarından.”   Bekir Sıtkı Erdoğan   YEŞİL İSPİR'DE Mescit Dağı'ndan doğar Bayburt'u dolaşır, Çoruh bir hoş akar Yeşil ispir'de, Dere çaya, Çay Çoruh'a karışır, Bağ, bahçeyi yıkar yeşil ispir'de, İnsanı çalışkan, toprağı dardır, Bu elde kalıp da geçinmek zordur. İspir'liye gurbet kaderde vardır. Bol gurbetçi çıkar Yeşil İspir'de Bir yanı Bayburt, bir yanı yusufeli Otuz yıldır bitmez Erzurum yolu Devletin buraya yetmez mi kolu Sorumsuzluk sıkar Yeşil ispir'de Halkın yüzde yüzü Müslüman Bir tane bölücü-yıkıcı yoktur Selçuklu'dan beri sicili paktır Melik gazi yatar Yeşil İspir'de Bir zamanlar yüz altmış köyü vardı Gurbet, halkı toprağından kopardı Pek çok köy kilidi kapıya vurdu Güneş mahzun batar Yeşil ispir'de Millet göç ediyor köyden şehirden Numune kalmamış sürü nahırdan Kaval sesi duyulmuyor bayırdan Bağlarım yas tutar Yeşil ispir'de İspir'i terkeden bakmazsa geriye Kimse gitmez panayıra deriye Yaylaları terkedince yörüğe Hayvancılık biter Yeşil İspir'de Kan kavunu vardı Hunut'un dutu Meşhurdur cevizi, balı, ar sütü Firuze madeni sihirli kutu Asırlardır yatar Yeşil ispir'de Yetişen mahsule pazar bulunmaz Derdini yazacak yazar bulunmaz Bir gün de gelir ki mezar bulunmaz Bu ar bize yeter Yeşil ispir'de Çoruh'a barajlar kurulmuş olsa Toprağa zümrüt bağ vurulmuş olsa İspir'li, İspir'e sarılmış olsa varlık dosta yeter Yeşil İspir'de Terk eylemeyelim yolu, töreyi Unutma hemşehrim cennet yöreyi Vatan hepimizin, sevgi durağı Bizi sağlam tutar Yeşil İspir'de El ele verelim birlik olalım Her sahada bir araya gelelim Göçe yoksulluğa çare bulalım Gurbet hasret biter Yeşil İspir'de Binvar der ki gurbet akşamlarında Gözüm yok yalan dünyanın varında Ölüresem koymayın el diyarında Anam, atam yatar Yeşil İspir'de Binvar KURBANOĞLU     BEN DADAŞIM   Mertlik denildi mi ben gelirim akla Mekânım Erzurum, Erzurum yayla... Yiğitten yiğidim erden de âlâ             Ben Erzurumluyum, dadaşım dadaş!             Palandöken kadar yücedir bu baş.   Palandöken gibi başım dumanlı Yayla çocuğuyum, mert delikanlı Ben ölümden korkmayan, ben dokuz canlı             Ben Erzurumluyum, dadaşım dadaş!             Kalleşe düşmanım, mazluma yoldaş.   Davul-zurna sesi nabız atışım Harbi hatırlatır o bar tutuşum Hırçın rûhum gibi sertçedir kışım             Ben Erzurumluyum, dadaşım dadaş!             Benim ile oyun olmaz arkadaş.   Dünyaya hükmeden dirâyet bende Şecaat, basîret, ferâset bende Ben mert oğlu merdim, hâmiyyet bende             Ben Erzurumluyum, dadaşım dadaş!             Hem gönül ehliyim, hem ehl-i sırdaş.   Ben, Bilge kağan, Alparslan neslindenim Savaşlar mezarım, bayrak kefenim Vatana kurbandır fani bedenim             Ben Erzurumluyum, dadaşım dadaş!             Canım yine ister  kutlu bir savaş.   Ben, çatma kaş, şahin bakışlı dadaş Ben kefeni kanla nakışlı dadaş Ben, tarihten daha da yaşlı dadaş             Ben, Erzurumluyum, dadaşım dadaş!             Dadaş demek, büyük demektir gardaş.   Doru at üstünde bir babayiğit Gözler çakmak çakmak, elinde cirit Fır döner meydanda aslan mücahit!...              O, Erzurumludur, dadaştır dadaş!...              Bu CAN da dadaştır, bilesin adaş.   CAHİT CAN   Erzurum Yıllar ile yollar ayırdı bizi, Hasretinden divaneyim Erzurum. Sevgin yüreğimde dinmeyen sızı, Yabanda bir viraneyim Erzurum. Delikanlılığım, gençliğim sensin. Soluduğun nefes, içtiğim sensin. Düşümde, kuş olup uçtuğum sensin. Kanat çırpıp konamadım Erzurum. Nice evliyalar devran eyledi, Ne güzeller sende seyran eyledi, Göreni kendine hayran eyledi, Lezzetine doyamadım Erzurum. Soğuğun bir başka, buzun bir başka, Sohbetin bir başka, sözün bir başka, Baharın bir başka, Güz’ün bir başka, Kar olup dta yağamadım Erzurum. Sevdan ile sarhoş dönüyor başım, Elinden olaydı ekmeğim, aşım. Elliye yanaştı burada yaşım, Piştim amma yanamadım Erzurum. Yağmur olam, rüzgâr olam, kar olam. Düğün olam, dernek olam, bar olam. Kara gözlü bir güzele yar olam. Dedim amma olamadım Erzurum. Arifleri dergahında tok gördüm. Cahilleri bargahında yok gördüm. Ahu gözlü bir dilberi çok gördün. Derde deva bulamadım Erzurum. Celal ODABAŞ   PASİNİM BENİM Doğu'nun Parisi Hasankale'si Dünyalar güzeli şirin ovası Şifalı kaplıcalar suyu, havası Evliya diyarı Pasinim benim. Nice hastalara şifadır suyun. Hikmeti Hûda bilinmez sırrın. Her halinle her şeyinle güzelsin. Evliya diyarı Pasinim benim. Dayamışsın sırtını Hasan Baba'ya. Kalp karargah olmuş Nazlı Baba'ya. Sitemkar eylemiş Kerem sılaya. Asfiya diyarı Pasinim benim. İlmi irfani keşfidü cihan Hakkı Hazretleri takdire şayan. Şöhret'ten uzak Lütfi'ye güman. Asfıya diyarı Pasinim benim. Ne hikmetse doyum olmaz çayına Araştırma konusudur beyine Deli çermik şifa Köprüköy'ünde Kaplıca diyarı Pasinim benim. Lavaş ekmek damga vurmuş çağlara Yabancılar hayran olur bağlara Alabalık türkü olmuş ağlara Dadaşlar diyarı Pasinim benim. KARA KIŞI Erzurum'un kışı ağır Sobalar yanmaz sağır Al eline boru bağır Erzurum'un kara kışı Ne kömür dayanır buna Üşüyoruz dona dona Tipi değil herhal bora Erzurum'un kara kışı Sokaklar kar çıkılmıyor Buzlar kaya çözülmüyor Saçaklardan uzanıyor Erzurum'un kara kışı Çıkılmaz dağa bayıra Allah gamımı kayıra Gelini kızdan ayıra Erzurum'un kara kışı Dokuz ay baca kürürler Şaldan kurşaklar giyerler Nineler pattik örerler Erzurum'un kara kışı Çekilmez oldu yaşamak Çoğu der ki üçü sağnak Keten köynek şalvara bak Erzurum'un kara kışı   EKREM BAKIRCI   KOŞMA   Sabahtan uğradım ben bir fidana Dedim mahmur musun, dedi ki yok yok Ak elleri boğum boğum kınalı Dedim bayram mıdır, dedi ki yok yok Dedim inci nedir, dedi dişimdir Dedim kalem nedir, dedi kaşımdır Dedim on beş nedir, dedi yaşımdır Dedim daha var mı, dedi ki yok yok Dedim Erzurum nen, dedi ilimdir Dedim gider misin, dedi yolumdur Dedim Emrah nedir, dedi kulumdur Dedim satar mısın, söyledi yok yok   Erzurumlu Emrah   YAŞANAN GERÇEK BİR ANI : ERMENİ MEZALİMİ   Yaşar ÜNAL   Ermeni mezalimini o dönemde bizzat yasayan babasından ve babaannesinden dinleyen, dinlediği zulümü şiir haline getirip yazan rahmetli büyüğümüz edip, yazar, avukat Fahrettin Gülseven'in anısına okurlarımıza sunuyorum.  Bu şiir son zamanlarda Türk tarihini karalamaya çalışarak, yanlış yorum yapan kişilere sert bir tokat olacaktır. Büyükannem Makbule Hanım'la, kardeşleri Tevfik ve  Şükrü Beyler ve babam Sabri GÜLSEVEN' in ruhlarına ithaf olunur.. Büyükanne, niçin böyle ağlarsın, Her 12 Martta yasa batarsın? İşgal felaketini bana anlatsan, Derdime derdinden bir nebze katsan Ah! Ciğerparem, dur anlatayım Başımdan geçeni bir bir sayayım: İstila etmişti buraya Ruslar Olmuştu dünya hepimize dar, Gönüller elemli, gözler kan ağlar Esaret zinciri dadaşı bağlar. Bir soysuz, düşmana ihbarlar etti, Kardeşim Şükrü' yü zindana itti. Türkler hesabına casus dediler, Şükrü'nün başını böyle yediler. Asılmadan önce ne metin idi "Suçum yoktur, Allah için bilé dedi. O, baş verirken millet uğruna Düşmedik asla ye'sin ağına. Niçin duruyorsun, ne oldu sana? Başladığın şeyi hep anlatsana  Gözüm kararıyor, içim yanıyor Kalbim o günleri bugün sanıyor. İşte yavrum çile bitmediğinden, Düşmanlar yurdumdan gitmediğinden, Tebessüm kayboldu gül yanaklarda, Dumanlar kesildi tüm ocaklarda. Ermeni'nin zumlu saymakla bitmez, İçimizdeki kin zamanla sinmez. Kordan bir kıvılcım göğsünde sakla, İnsanlık durdukça zumlu unutma. Şükrü'nün acısı dinmeden daha Kardeşim Tevfik'i verdim toprağa. Acının üstüne acılar geldi Babanın durumu kalbimi deldi. Ermeniler hapsetti, halkı camilerde Kardeşim Tevfik kaldı Köseömerde. Sabri dayısını bulayım derken, Yakayı ele verdi, bir sabah erken. Erkekler camiden nakledildiler Osman Ağanın evinde hapsedildiler. Burada başladı; zulüm, işkence, Şehrin üstüne çökmüştü gece. Her öğün muntazam dayak yediler, Bir yudum suyu rüyalarda gördüler. Sabri'nin ateşi kızgın kor idi; Yediği her yumruk bu ateşte eridi. Burada mukaddesat çiğneniyordu, Türklük gururu inciniyordu. Haksızlık karşısında susmadı Sabri'm Bu işkencelerde korudu O'nu Rabbim. Üç günün sonunda bir grup insan Evden ayrılarak götürüldüler Kavak kapısında öldürüldüler. Tevfik'le Sabri de bu grup ile Birlikte gitmişti Kavakkapıya Kapadılar hepsini bir tek odaya Çağrıldı dışarıya iki masum Türk Pencereden gördüler: silahlar Türk'e dönük. Akıbet geldi başa iki Türk şehit oldu, Bu zulüm karşısında yürekler gamla doldu. İki kişi daha gelsin demişler, Barakadakiler yemin etmişler, Çağrılan çıkmayınca başlamış yalım ateş, Kahramanlıkta her Türk birbirine olmuş eş. Yere kapaklanarak hücumdan korunmuşlar, Bir ok gibi gerilip düşmanları vurmuşlar. İlk hücumda alınmış düşman elinden silah, Yardım etti onlara ancak Hazreti Allah. Birkaç tüfek önünde derhal panik başladı, Kurşunlar bitince de düşman taşla haşlandı. Türkler bu hücumda birkaç şehit verdiler, Hakkın divanına şan şerefle erdiler. Of! İşte o gün, Tevfik; elde tüfek giderken Bir düşman kurşunu ile bacağından vurulmuş, Tabyaların dibinde yarasını silerken, Sabri'me öğüt verip, O'nu bağrına basmış, "Din için, millet için ölüm şereftir elbet, Benim nöbetim bitti, nöbet sendedir elbet" Diye Tevfik orada ruhunu teslim etmiş, Sabri yolu şaşırıp ateşe doğru gitmiş, Kurşun yağmuru altında yavrum çaresiz kalmış, Bulduğu bir çukurda kendisini saklamış. Ertesi gün ordumuz şehri düşmandan aldı, Sabri'm ikindiye dek karlar altında kaldı. Türk askeri Sabri'mi bulup eve getirdi, Acıklı hikâyeyi bu suretle bitirdi. Uzun tedavilere rağmen ayağı sakat kaldı, Ümidim, dayanağım yalnız Sabri'm vardı. Şimdi anladın mı neden ağlarım, 12 Martlarda yasa batarım.. Av. Fahrettin GÜLSEVEN   Kaynak : Palandöken Gazetesi Arşivi - Erzurum   KÖYCÜ KİM İşte bir sevdanın garip yolcusu KÖYCÜ vatan millet dilin adıdır Cenub ü garp Kafkas Oltu Şurası KÖYCÜ bayrak tutan kolun adıdır. Şehidin kefeni göklerin süsü Örtüde başlar onun öyküsü Bağımsız bir devlet kurma arzusu KÖYCÜ bayraktaki alın adıdır Vatanı kurtarmak Türk-ün çabası Avukat savcının fikir babası Gelinin duvağı ,deseni, süsü KÖYCÜ dava yazan elin adıdır Öğretmenin tezi, Aşığın sazı Hatırıma gelir bak bazı bazı Bardız'ın meşhurdur kilimi, bezi KÖYCÜ ilmik ilmik telin adıdır Dağların çiçeği bahçenin gülü Bir sevda pınarı bir ümit gölü Baharın coşarken dağların seli KÖYCÜ ilme giden yolun adıdır Dağlarında aslan bağda gonca gül Hastaya neşterle uzanan bir el Tanımak istersen örtülüye gel KÖYCÜ kovandaki balın adıdır Oğlumun hayali benim sevdalım Mevla'dan dileğim, tek arzu halim Bu cennet vatanda, çulsuzum kelim KÖYCÜ tutunacak dalın adıdır Fahrettin IŞILDAK   Erzurum Gelini   Erzurum dedikleri dümdüz bir ova. Karlar beyaz kuş olmuş, dağları yuva Anam, adın dilimde sessiz bir dua. İncinirsin, elinden tutamıyorum. Bu odalar bir tek senin mi kaderin? Yüreğine dert olmuş bütün kederin. Ne kadardı bu yaran, ne kadar derin?